من كرمانشاه ، من تبريز ، من شاه ، مثقال ، پيمان . . . ح - توضيح لغات و اصطلاحات جغرافيايى از قبيل : طول و عرض جغرافيائى ، معدل - النهار ، خط استوا ، نصف النهار ، مغرب اعتدال و دايره اول السموات ، دايره عرضيه ، اقاليم هفتگانه . . . « مبادى طول بلاد فارس در اين كتاب فارسنامه ناصرى همان گرى نيچ رصدخانه را . . . قرار داد » ( مقدمات علميه ) كه ميرزا حسن اغلب با توجه به كتاب جام‌جم اين طول و عرض بلاد را بدست داده است « معرفت سمت قبله مسلمانان يعنى نقطه‌اى از دايره افق كه اگر نمازگزار روى خود را به آن نقطه بدارد روى او به سمت مكه باشد و علما اتمام اين عمل را به دائره هنديه كنند . . . » ( همانجا ) ( ميرزا حسن در فارسنامه موفق به ارائه تمام درجات انحراف قبله نشده و اغلب جاى آن را خالى گذاشته است . ) ط - به كار بردن واژه‌هاى فرنگى در نثر و نظم و معنى كردن برخى از آنها : « در انگلند اهل رياضى گرفته‌اند * با ميل يك درج را اندر حساب سط » ( مقدمه علميه ) « . . . جماعت پرتگال از فرنگستان آمده والى هرموز را فريفته در جزيره . . . لواى اقتدار افراختند . . . » ( وقايع سال 1010 ) « . . . به سفارت استنبل . . . به مصاحبت انجلو چاوش سفير دولت روم . . . » ( وقايع سال 1021 ) « . . . به بندر جرون كه او را بندر گامبرون نيز مىگفتند رفته . . . جماعت پورتكال را از جزيره هرموز بيرون كرده ، بندر جرون يا گامبرون را . . . بندر عباس گفتند . . . » ( وقايع سال 1030 ) « . . . اين جزيره . . . در دست فرنگيان ولنديزى بود و چون جماعت ولنديزى از خيال ميرمهنا مطلع گشتند . . . كپيتان جهازات ولنديزى با كشتيهاى خود در برابر آنها آمده جنگى سخت نمودند . . . » ( وقايع 1180 ) « . . . براى انجام اين خيال سيسيانوف را كه اهالى آذربايجان به ظرافت او را ايشپخدر گفتند مأمور به صوب تفليس فرمود . . . » ( وقايع سال 1218 ) « . . . در عنوان جواب ناپليون ايمپراطور . . . فرانسه . . . » . . . ( وقايع سال 1221 ) از اشعار خود ميرزا حسن درباره لار رى و لار فارس : در آن شب كه مرا دمه دررسيد * سه پله به يخ ترمومتر آرميد سه پله به يخ مانده اى ذووداد * بگفتم به تقسيم سانتىگراد سپس چون سه شب ترمومتر آرميد * به پنج و شش و هفت پله رسيد . . . ( بلوك لارستان ) « . . . ايلچى دولت نمسه . . . » ( وقايع سال 1146 ) و در گزارش سفرنامه ناصر الدين شاه بفرنگ با بسيارى از اين نامها و اصطلاحات روبرو مىشويم . ر ك : وقايع سال 1290 ببعد